ابن المقفع ( مترجم : منشي )

407

كليله و دمنه ( فارسي )

و نيكوكاري هرگز ضايع نشود و جزاى بد كرداران به هيچ تأويل در توقّف نماند . و عاقل بايد كه از إيذا و ظلم بپرهيزد و اسباب مقام [ 1 ] دنيا و توشهء آخرت بصلاح و كم آزاري بسازد الخير يبقى و إن طال الزّمان به * و الشّرّ أخبث ما أوعيت من زاد [ 2 ] اينست مثل پادشاهان در اختيار صنايع [ 3 ] و تعرّف حال اتباع و تحرّز از آنچه بر بديهه اعتمادي فرمايند ، كه بر اين جمله از آن خللها زايد . و اللّه يعصمنا و جميع المسلمين عمّا يوردنا شرائع الهلكة و الشّقاء بمنّه و رحمته [ 4 ]

--> [ 1 ] . ( 2 ) مقام و مقام در عربي هر دو بمعني اقامت و قيام و محلّ قيام است ، كه اشتقاق آن را اگر از أقام يقيم بدانند مقام بضمّ مىشود ، و اگر از قام يقوم بشمارند مقام بفتح مىشود ؛ در آيهء 13 سورهء احزاب اگر لا مقام لكم بضم بخواني بمعني اقامت است و اگر لا مقام لكم بفتح بخواني بمعني محلّ و موضع است ، در آيهء 66 و 76 سورهء فرقان مستقرّا و مقاما بمعني موضع است ( از صحاح و صراح ) . فارسي زبانان مقيّد بوده‌اند كه در شعر و نثر مقام را بمعني جا و مكان و محلّ و موضع بنشانند و مقام را بمعني اقامت كردن ؛ ناصر خسرو گويد ( ديوان چاپ مينوي ص 107 و 261 به ترتيب ) : در اين مقام اگر مي مقام بايد كرد * به كار خويش نكوتر قيام بايد كرد گفتا كه كارهاى جهان جمله بازي است * جاى مقام نيست مجو اندرو مقام و افضل الدّين كاشاني گويد ( مصنّفات چاپ مهدوي و مينوي ص 681 ) : درنگ ما در اين عالم و مقام ما در اين مقام اصلي نيست ؛ و هجويري صاحب كشف المحجوب گفته است ( ص 224 ) : مقام به رفع ميم اقامت بود و بنصب ميم محلّ اقامت ؛ و ليكن گفتهء او را نويسنده يا خواننده‌اي بدين عبارت كه در كتاب الحاق كرده است اصلاح و تصحيح كرده و درست گفته است كه « اين تفصيل و معني در لفظ مقام سهو است و غلط ؛ در عربيّت مقام بضمّ ميم اقامت باشد و جاى اقامت باشد ، و مقام بفتح ميم قيام باشد و جاى قيام ، نه جاى اقامت » . و امّا در فارسي آنجا كه مكان و محلّ را اراده ميكنيم بهر حالت مقام بفتح بايد گفت لا غير . [ 2 ] . ( 4 ) الخير يبقى . . . نيكوي بجاى ماند اگر چه روزگار دراز بر آن بگذرد ، و بدي پليدترين توشه ايست كه در باردان كرده باشي . [ 3 ] . ( 5 ) صنايع اختيار كردگان ؛ رجوع شود به 397 / 8 ح . [ 4 ] . ( 6 ) و اللّه يعصمنا . . . و خداوند نگاه داراد ما را و جملگي مسلمانان را از آنچه ما را ميافگند به راههاى هلاك و بد بختي به منّت و رحمت خويش .